Onvoorwaardelijk opvoeden van hoogbegaafde kinderen

De meeste kinderen hebben baat bij ouders die geweldloos- of onvoorwaardelijk communiceren met hun kinderen. Bij deze manier van met elkaar omgaan wordt immers beroep gedaan op het empathische, het oplossingsgerichte en het conflict oplossende denkvermogen van kinderen. Dit zijn ook net de sterke kanten van een hoogbegaafd kind, waardoor net hoogbegaafde kinderen heel veel baat hebben bij een onvoorwaardelijke opvoeding.  

Wat is voorwaardelijk opvoeden?

De meeste mensen die nu jonge kinderen hebben, en de generaties voor ons, zijn voorwaardelijk opgevoed. Een voorwaardelijke opvoeding is een duidelijke manier waarop je het gedrag van een kind gaat bestraffen of belonen. Je maakt op die manier duidelijk aan je kind: “wanneer jij gedrag A vertoont, dan gebeurt er B.” Erg duidelijk, lijkt het wel. Maar deze manier van omgaan met je kinderen heeft een aantal obstakels. Eerst en vooral verwacht deze manier van opvoeden dat je erg consequent moet zijn in je acties. Want voor een kind is het erg onduidelijk wanneer de ene dag het gevolg van dit gedrag B is, en de andere dag is het C. Vooral wanneer je kind hoogbegaafd is, doorprikken ze dan snel je manier van straffen of belonen door kritische vragen te stellen bijvoorbeeld. “Waarom moet ik nu in de hoek gaan staan terwijl ik de vorige keer alleen maar een opmerking kreeg?”. Je raakt op deze manier makkelijk in een eindeloze discussie met je hoogbegaafde kind over de zin en onzin van een straf of een beloning.

Daarbij komt dat deze manier van opvoeden vooral gedragsmatig werkt. Het gaat er van uit dat een kind kneedbaar is en dat ouders hun kinderen moeten leren hoe ze zich moeten gedragen door het gedrag te bestraffen of te belonen. In het beste geval zal het gedrag van een kind inderdaad sociaal wenselijker worden, maar wanneer je enkel het gedrag gaat aanpakken, ga je voorbij aan de onderliggende problemen die de basis vormen van het gedrag. Stel: je kind heeft een rotdag gehad op school. Er waren kindjes die lachten met zijn broek, hij stapte vanochtend in een plas waardoor hij de hele dag een natte schoen had en als klap op de vuurpijl kieperde het bekertje water bij zijn schilderij om waardoor hij opnieuw moest beginnen. Dat zou je als volwassene al moeilijk vinden, als kind is dit helemaal moeilijk. En stel je voor dat je in zo’n rotbui van zo’n stomme dag thuiskomt, de plaats waar je je veilig voelt, en je begint je rotbui te botvieren op je ouders. Niks wat ze doen, is goed. Je wordt boos. Op dat moment zetten je ouders je in de hoek omdat je boos werd op hen. Is dat werkelijk waar je zelf nood aan zou hebben na zo’n rotdag?

Het voorbij gaan aan de emotie achter het gedrag van een kind, houdt nog een andere impliciete boodschap in. Een boodschap die niemand wil geven aan zijn kinderen. Maar in feite zeg je op het moment dat je je kind van hiervoor straft om zijn boosheid: “ik zie je graag, maar alleen op het moment dat je niet boos bent.” Voor jou als volwassene zal het wellicht goed lijken dat je het gedrag van je kind aanpakt, maar de emoties blijven bij je kind aanwezig waardoor het vanuit zijn perspectief duidelijk lijkt alsof je hem straft omdat hij zijn emoties toont. Zijn emotie mag er niet zijn omdat mama of papa hem dan niet graag ziet. De ouderlijke liefde hangt af van bepaalde voorwaarden.

Wat is onvoorwaardelijkheid?

Elke ouder houdt onvoorwaardelijk van zijn kind. Daar twijfelt niemand aan. Toch blijkt het in de dagelijkse praktijk erg moeilijk om dit ook zo over te brengen op onze kinderen. Dit komt omdat heel veel ouders zelf als kind nooit de ruimte hebben gekregen om hun emoties te beleven en hun behoeften te vervullen. Wanneer je zelf nooit deze ruimte gekregen hebt, vraagt het heel veel moed, oefening en geduld om dit te proberen bieden aan je eigen kind. (Onthoud dit ook, waar je vandaan komt, en gebruik dit om ook vriendelijk voor jezelf te zijn. Vergeef jezelf wanneer het eens niet lukt!)

Onvoorwaardelijk of geweldloos communiceren is een manier van praten en conflicthantering waarbij je op zoek gaat naar welke onvervulde behoefte onderliggend is aan het gedrag van een andere persoon. Wanneer je deze behoefte gaat invullen, verdwijnt het conflict of het ongewenste gedrag vanzelf.

Dit is gemakkelijk gezegd, maar moeilijker gedaan. Vooral wanneer je zelf erg voorwaardelijk en gedragsmatig opgevoed bent, is het moeilijk om behoeften bij jezelf te herkennen. Wanneer je niet eens je eigen behoeften kan herkennen, kan je bijna onmogelijk de behoeften bij een andere persoon herkennen. Gelukkig is dit wel een reflex die je jezelf kan aanleren. Iedereen kan geweldloos leren communiceren mits voldoende oefening.

Geweldloos communiceren met kinderen is daarbij nog moeilijker omdat ze hun behoefte vaak wel herkennen, maar heel moeilijk onder woorden kunnen brengen. We begrijpen zelf complexe emoties en behoeften vaak niet als volwassene, hoe kan je dat dan verwachten van kinderen?

Hoe kan je onvoorwaardelijk praten met je kinderen?

Je kan je kinderen hierbij wel helpen. Doe dit door een aantal tools te gebruiken. Een erg handige manier van geweldloos communiceren zijn bijvoorbeeld ik-boodschappen. Met een ik-boodschap geef je feedback aan je kind, zonder hem aan te tasten in zijn waarde. Bij een heftige emotie kan je bijvoorbeeld zijn emotie benoemen: “Ik zie dat je boos bent op me.” Maar ook “ik vind het niet leuk wanneer je met vuile schoenen binnen komt lopen, dan wordt de vloer vuil.” Hoe een ik-boodschap overkomt, valt me telkens op wanneer ik in contact kom met leeftijdsgenootjes van mijn eigen kinderen. Wanneer deze kinderen zeggen “dat is niet lekker”, valt me telkens op hoe mijn eigen kinderen hier een ik-boodschap van maken door te zeggen “ik vind dit niet lekker”. Ze vertellen alleen hun mening, en daar hebben ze ook recht op. En als kok is het beter te aanvaarden. Hoe komt dit? Wel, “Ik vind” is een mening, terwijl “de soep is” een waardeoordeel is omdat je dit aanbrengt als een waarheid. Hetzelfde gebeurt zo bij kinderen. Tegen een kind dat ongewenst gedrag vertoont zeggen “jij bent een stout kind”, geeft een waardeoordeel. Je zegt tegen je kind dat hij, in zijn volledigheid, stout is. Veel objectiever en constructiever is zeggen wat je ziet. “Ik zie dat je het moeilijk hebt.” Of “Ik merk aan je gedrag dat je zenuwachtig bent.” Daarbij geef je feedback over het gedrag, je geeft weer wat je ziet en je kan hierbij ook feedback vragen van je kind waardoor je hem aanzet tot zelfreflectie.

Bij deze ik-boodschappen is het belangrijk dat je je kind ook de ruimte geeft om zijn emoties te beleven. Maak je kind duidelijk dat hij én zijn emoties er mogen zijn. Dat je van hem houdt, ook wanneer hij overspoeld is door emoties. Doe dit door je ik-boodschap uit te breiden: “ik merk dat je boos bent en dat mag.” Zo voelt je kind zich veilig genoeg om zijn emoties te beleven en krijgt hij een aanzet om zijn eigen emoties te voelen en met een naam te linken.

Wees ook eerlijk tegen je kinderen over je eigen emoties. Wanneer je nooit toont dat je boos bent, gaat je kind zich vreemd voelen dat hij zich soms boos voelt. Wat de boosheid nog meer voedt natuurlijk omdat er dan schaamte bij komt kijken. Hetzelfde met verdriet en blijschap. Laat dit aan je kinderen zien en geef het duiding. Het gevaar van je emoties verstoppen voor je kinderen, is dat je kinderen de emotie oppikken maar (verkeerd) besluiten dat deze emotie niet mag. Dat je je hiervoor moet schamen. Daarnaast geven kinderen ook gemakkelijk hun eigen invulling aan de emoties van anderen. Als je kind niet weet dat je boos bent omdat er onderweg naar huis geen enkele auto stopte toen je met de fiets wilde oversteken in de stromende regen, concludeert een kind gemakkelijk dat je boos bent op hem of vanwege hem.

Waarom net onvoorwaardelijk communiceren met hoogbegaafde kinderen?

Hoogbegaafde kinderen zien, horen en beleven alles veel intenser dan andere kinderen. Dit gaat zo met emoties, maar ook met behoeften. Wanneer je een hoogbegaafd kind zegt dat het stout is, gaat hij dit onthouden en meenemen. Dit wil zeggen dat ook wanneer je honderd keer zegt dat hij lief is, dat ene negatieve waardeoordeel blijft hangen in zijn gedachten.

Hoogbegaafde kinderen – en voornamelijk hoogbegaafde kinderen die slecht in hun vel zitten en neigen naar een fixed mindset – hebben heel veel nood aan controle. Hierbij gaan ze op zoek naar grenzen, maar ook naar hulp om hun emoties te beleven, om hun behoeftes in te vullen. Daarnaast hebben hoogbegaafde kinderen extreme nood aan duiding. Nee is geen nee omdat jij dat zegt. Nee is een aanzet om te ontdekken waarom het nee is. En ben je wel zeker dat het nee is? Wat wil nee eigenlijk zeggen? Wanneer je niet heel erg consequent bent in je nee, kunnen hoogbegaafde kinderen dit meteen doorprikken. Ze vinden meteen de zwakte in je theorie over het waarom je van je nee en dan sta je met je mond vol tanden omdat je binnen de kortste keren geen argumenten meer hebt.

Daarbij hebben hoogbegaafde kinderen het zo moeilijk om hun plaats te vinden in het leven, dat ze heel veel nood hebben aan een veilige thuis. Een plaats waar ze helemaal zichzelf mogen zijn. Een plaats waar ze geaccepteerd worden, waar er onvoorwaardelijk van hen gehouden wordt.

Om die redenen hebben hoogbegaafde kinderen meer baat bij een democratische opvoeding waarbij ouder en kind inspraak hebben in het reilen en zeilen van het gezin. Praat met je kinderen over de regels, wat vinden zij daarvan? Willen ze het misschien anders? Is dit haalbaar voor iedereen? Is het duidelijk wat er verwacht wordt van de kinderen en is het ook duidelijk wat er verwacht wordt van de ouders en kan hier wat aan gedaan worden?

Vergis je echter niet: democratisch en onvoorwaardelijk opvoeden is niet hetzelfde als grenzeloos opvoeden. Kinderen blijven kinderen en over sommige dingen kan niet onderhandeld worden. Ga na waar je je grens trekt, wat jij belangrijk vindt. In ons gezin is veiligheid bijvoorbeeld geen punt waarover onderhandeld wordt. Gordels in de auto en in de bakfiets, een helm op wanneer je gaat fietsen en een fluovestje aan, ook al vind je dat niet leuk. Schermtijd daarentegen wordt regelmatig besproken hoe we dit invullen naar de noden van onszelf en de noden van de kinderen en proberen we samen tot een oplossing te komen.

Wil jij graag meer leren over onvoorwaardelijke communicatie met je hoogbegaafde kind of weet je er al wat van maar mis je wat handvaten? Kom dat zeker naar de workshop onvoorwaardelijke communicatie die Talentvol organiseert.

©latenwepraten.be – Maja Vande Velde

 

 

Gepubliceerd door

mfromthefields

Moeder, schrijver, denker en vooral mezelf

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s